काठमाडौं – पछिल्लो एक दशकमा अमेरिकी डलरको तुलनामा नेपाली मुद्रा लगातार कमजोर बन्दै गएको छ। सन् २०१५ देखि २०२५ सम्मको अवधिमा डलरको मूल्य ३६ प्रतिशतले बढेको छ। २०१५ नोभेम्बर १ मा १०४.१२ रुपैयाँमा किनिने अमेरिकी डलर २०२५ मा आइपुग्दा करिब १४२ रुपैयाँमा पुगेको छ।
नेपालमा अमेरिकी डलर महँगिनुको प्रमुख कारण स्वयं नेपालको अर्थतन्त्र भन्दा पनि भारतीय रुपैयाँको अवमूल्यन हो। किनकि नेपाली रुपैयाँ भारतीय रुपैयाँसँग पेग (स्थिर विनिमय दर) मा बाँधिएको छ। भारतको मुद्रा कमजोर हुँदा नेपालमा पनि डलर स्वतः महँगिन्छ। अर्थविद्हरूका अनुसार डलरको भाउ बढ्दा नेपालको आयातमुखी संरचनाले ठूलो असर भोग्छ।
के–के प्रभाव पर्छ ?
* नेपालले आयात गर्ने लगभग सबै वस्तुको भुक्तानी विदेशी मुद्रामा हुन्छ।
* डलर महँगिँदा आयातित वस्तुहरूको लागत बढ्छ, जसले *मूल्यवृद्धि (महँगाई)* थप चर्किन्छ।
* विदेशमा काम गर्ने नेपालीले पठाउने *रेमिट्यान्स भने बढ्छ*, किनकि उनीहरूले पठाएको डलर उच्च दरमा रूपान्तरण हुन्छ।
अर्थविद् डा. गोविन्द नेपालका अनुसार आयातमा अत्यधिक निर्भर अर्थतन्त्र भएकाले डलर वृद्धि नेपालका लागि कुल मिलाएर घाटाकै कारण बन्छ। निर्यात कमजोर भएको अवस्थामा डलर वृद्धि आयात लागत वृद्धि, वैदेशिक ऋण महँगिनु, र बजेटमा ऋण भुक्तानीका लागि छुट्याइने रकम अपुग हुनेजस्ता समस्या निम्त्याउँछ।
विदेशमा पढ्न जाने विद्यार्थीहरूको खर्च पनि विदेशी मुद्रामा हुने भएकाले डलर वृद्धि उनीहरूका लागि अतिरिक्त बोझको रूपमा देखिन्छ।
किन बढ्यो डलरको मूल्य ?
डोलर वृद्धिमा केही अन्तर्राष्ट्रिय कारण निर्णायक देखिन्छन् —
* विश्व अर्थतन्त्रमा जारी उतार–चढाव
* अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको कडा व्यापार नीति
* चीनमाथि थप भन्सार शुल्क
* मेक्सिको र क्यानडामाथि सम्भावित ट्यारिफ
* अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउने कदमका कारण डलरप्रति विश्वास बढ्नु
यिनै कारणले विश्व बजारमा डलर माग बढ्न जाँदा यसको मूल्य समेत उक्लिएको अर्थशास्त्रीहरूले बताउँछन्। भारतको मुद्रा पनि डलरको तुलनामा कमजोर बन्दै যाँदा यसको प्रभाव नेपालमा प्रत्यक्ष रूपमा पर्छ। साथै, अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा डलरलाई सुरक्षित मुद्रा (safe currency) मानिने भएकाले यसको भाउ अन्य मुद्राको तुलनामा सहजै बढ्ने प्रवृत्ति देखिन्छ।
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
